సమాజంలో అంచులకు నెట్టబడిన వారికి గౌరవంగా జీవించే అవకాశం కల్పించడంతో పాటు, వారిని తిరిగి ప్రధాన జీవన స్రవంతిలోకి తీసుకురావడమే లక్ష్యంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం SMILE పథకాన్ని అమలు చేస్తోంది. కేంద్ర సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో కొనసాగుతున్న ఈ పథకంలో భిక్షాటనలో ఉన్నవారి సమగ్ర పునరావాసానికి ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తున్నారు.

తాజాగా అధికారిక SMILE-BEGGARY పోర్టల్‌లో నమోదైన వివరాల ప్రకారం దేశవ్యాప్తంగా 42,589 మందిని గుర్తించి సర్వే చేయగా.. 12,710 మందికి పునరావాసం కల్పించారు. భిక్షాటనలో ఉన్నవారికి కేవలం తాత్కాలిక సాయం అందించకుండా.. వైద్యం, కౌన్సెలింగ్, విద్య, నైపుణ్య శిక్షణ, ఉపాధి అవకాశాలతో అనుసంధానం చేసి స్థిరమైన జీవనానికి బాటలు వేయడం ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశం.

SMILE పథకం అంటే ఏమిటి?

Support for Marginalized Individuals for Livelihood and Enterprise (SMILE)ను కేంద్రం ఒక సమగ్ర పథకంగా అమలు చేస్తోంది. సామాజికంగా, ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వ్యక్తులకు పునరావాసం, సామాజిక భద్రత, ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించడం ఇందులో ప్రధాన అంశాలు.

పథకంలో భాగంగా భిక్షాటనలో ఉన్నవారి సమగ్ర పునరావాసం కోసం ప్రత్యేక కార్యక్రమం ఉంది. 2022 ఫిబ్రవరి 12న ప్రారంభమైన ఈ కార్యక్రమానికి “భిక్షావృత్తి ముక్త్ భారత్” అనే లక్ష్యాన్ని కేంద్రం నిర్దేశించింది.

భిక్షాటనలో ఉన్న వ్యక్తిని గుర్తించిన తర్వాత అతని పరిస్థితికి తగ్గట్టుగా సాయం అందిస్తారు. ఆరోగ్య సమస్యలు ఉంటే వైద్య సేవలు, మానసికంగా అండ అవసరమైతే కౌన్సెలింగ్, చదువు అవసరమైన వారికి విద్య, ఉపాధి పొందేందుకు నైపుణ్య శిక్షణ అందించేలా చర్యలు చేపడుతున్నారు.

42,589 మందికి గుర్తింపు.. 12,710 మందికి పునరావాసం

అధికారిక SMILE-BEGGARY పోర్టల్‌లో ఉన్న తాజా సమాచారం ప్రకారం ఇప్పటివరకు 42,589 మందిని గుర్తించి సర్వే చేశారు. వీరిలో 12,710 మందికి పునరావాసం కల్పించారు.

ఈ లెక్కలు కేవలం ఎంతమందిని గుర్తించారనే విషయాన్ని మాత్రమే చూపించవు. పునరావాస కార్యక్రమం ద్వారా వ్యక్తులను తిరిగి స్వతంత్ర జీవితం వైపు తీసుకెళ్లేందుకు ప్రభుత్వ విభాగాలు, స్థానిక సంస్థలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు కలిసి పనిచేస్తున్నాయి.

పునరావాసం తర్వాత కూడా స్థిరమైన జీవనం కొనసాగాలంటే ఉపాధి, ఆదాయ మార్గాలు కీలకం. అందుకే నైపుణ్య శిక్షణ, జీవనోపాధి అవకాశాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారు.

కేంద్రం-రాష్ట్రాల సమన్వయంతో అమలు

SMILE పథకాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం ఒక్కటే అమలు చేయడం లేదు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల పాలనా విభాగాలు, జిల్లా యంత్రాంగం, పట్టణ స్థానిక సంస్థలు, మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, సామాజిక సేవా సంస్థలు కలిసి పనిచేస్తున్నాయి.

ఒక వ్యక్తికి అవసరమైన అన్ని రకాల సహాయాన్ని ఒకే విభాగం అందించడం సాధ్యం కాదు. అందుకే వివిధ ప్రభుత్వ శాఖలు, స్థానిక సంస్థలు, ఇతర సంస్థలను కలిపి పనిచేయించే సమన్వయ విధానాన్ని SMILEలో కేంద్రం అమలు చేస్తోంది.

దీంతో పునరావాసం అంటే కేవలం ఆశ్రయం కల్పించడం కాకుండా.. ఆరోగ్యం, విద్య, నైపుణ్యం, ఉపాధి, సామాజిక భద్రత వంటి అంశాలను కలిపి ముందుకు తీసుకెళ్లే ప్రయత్నం జరుగుతోంది.

ట్రాన్స్‌జెండర్‌ వర్గానికీ SMILE అండ

SMILE పథకంలో భిక్షాటన పునరావాసంతో పాటు ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తుల సంక్షేమం, సమగ్ర పునరావాసం కోసం ప్రత్యేక భాగం కూడా ఉంది.

నిరాశ్రయంగా ఉన్న ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తులకు ఆశ్రయం, భోజనం, వైద్యం, కౌన్సెలింగ్, నైపుణ్యాభివృద్ధి వంటి సదుపాయాలు అందించేందుకు 17 రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల్లో 23 గరిమా గృహాలు ఏర్పాటు చేశారు.

గత మూడేళ్లలో ఈ గరిమా గృహాల ద్వారా 1,041 మంది ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తులకు పునరావాసం కల్పించినట్లు కేంద్రం తెలిపింది.

గుర్తింపు కార్డుల నుంచి ఆరోగ్య బీమా వరకు

ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తులకు ప్రభుత్వ సేవలు సులభంగా అందేలా నేషనల్ పోర్టల్ ఫర్ ట్రాన్స్‌జెండర్ పర్సన్స్ను కేంద్రం ఏర్పాటు చేసింది. అర్హులైన వారికి ట్రాన్స్‌జెండర్ సర్టిఫికెట్లు, గుర్తింపు కార్డులు జారీ చేయడం దీని ద్వారా జరుగుతోంది.

అధికారిక సమాచారం ప్రకారం ఈ పోర్టల్ ద్వారా 33,303 గుర్తింపు కార్డులు జారీ అయ్యాయి.

ఆరోగ్య సేవల విషయంలోనూ కేంద్రం చర్యలు తీసుకుంది. నేషనల్ హెల్త్ అథారిటీతో ఒప్పందం చేసుకుని ఆయుష్మాన్ భారత్‌తో అనుసంధానం చేపట్టింది. అందులో భాగంగా 147 AB PM-JAY ట్రాన్స్‌జెండర్ కార్డులు జారీ చేసినట్లు సమాచారం.

ఉపాధి, వ్యాపారంపై ప్రత్యేక దృష్టి

ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తులు స్వయంగా ఆదాయం సంపాదించేలా నైపుణ్య శిక్షణ, వ్యాపార అవకాశాలపై కూడా దృష్టి పెడుతున్నారు.

ఇప్పటివరకు 725 మంది ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తులు నైపుణ్య శిక్షణ పొందారు. మరో 150 మందికి ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్‌షిప్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ ద్వారా శిక్షణ ఇచ్చారు.

ఉద్యోగ అవకాశాలను నేరుగా అందుబాటులోకి తీసుకురావడానికి మూడు జాతీయ స్థాయి ట్రాన్స్‌జెండర్ ఎంప్లాయ్‌మెంట్ మేళాలు నిర్వహించారు. వీటి ద్వారా 223 మంది ప్రయోజనం పొందారు.

27 రాష్ట్రాల్లో రక్షణ సెల్స్

ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తుల హక్కులు, సంక్షేమాన్ని కాపాడేందుకు సంస్థాగత వ్యవస్థను కూడా బలోపేతం చేస్తున్నారు. ఇప్పటివరకు 27 రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల్లో ట్రాన్స్‌జెండర్ ప్రొటెక్షన్ సెల్స్ ఏర్పాటు చేశారు.

అలాగే 30 రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల్లో ట్రాన్స్‌జెండర్ వెల్ఫేర్ బోర్డులు ఏర్పాటు చేసినట్లు కేంద్రం వెల్లడించింది. ప్రభుత్వ పథకాలు, సంక్షేమ సేవలు అర్హులకు చేరేలా ఈ వ్యవస్థలు పనిచేయాల్సి ఉంటుంది.

SMILE పథకంపై స్వతంత్ర మూల్యాంకనం

పథకం అమలు తీరు ఎలా ఉంది? ఎక్కడ మార్పులు అవసరం? లబ్ధిదారులకు సేవలు ఎంతవరకు చేరుతున్నాయి? వంటి అంశాలను పరిశీలించేందుకు కేంద్రం స్వతంత్ర మూల్యాంకనం చేయించింది.

హైదరాబాద్‌లోని నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ పంచాయతీరాజ్ (NIRDPR) 2025 సెప్టెంబర్–అక్టోబర్ మధ్య SMILE పథకంపై మూడో పక్ష మూల్యాంకనం నిర్వహించింది.

ఈ అధ్యయనంలో వచ్చిన ముఖ్యమైన సూచనలు, సిఫారసులను పరిశీలించిన తర్వాత కొత్త మార్గదర్శకాల్లో చేర్చినట్లు కేంద్రం తెలిపింది. 2026-27 నుంచి 2030-31 వరకు 16వ ఆర్థిక సంఘం కాలానికి పథకాన్ని కొనసాగించేందుకు ఈ సిఫారసులను పరిగణనలోకి తీసుకున్నారు.

SMILE పథకం ద్వారా భిక్షాటనలో ఉన్నవారిని గుర్తించి పునరావాసం కల్పించడం ఒక దశ మాత్రమే. ఆ తర్వాత వారు స్థిరమైన ఆదాయం సంపాదించేలా చేయడం, ప్రభుత్వ సంక్షేమ సేవలు అందేలా చూడడం, తిరిగి పాత పరిస్థితుల్లోకి వెళ్లకుండా అండగా నిలవడం అసలు సవాలు.

అదే విధంగా ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తులకు ఆశ్రయం కల్పించడంతో పాటు విద్య, ఆరోగ్యం, నైపుణ్యం, ఉద్యోగం, వ్యాపారం వంటి రంగాల్లో అవకాశాలు పెంచాల్సి ఉంటుంది.

కేంద్రం, రాష్ట్రాలు, స్థానిక సంస్థలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, కమ్యూనిటీ సంస్థలు కలిసి పనిచేస్తేనే SMILE పథకం ఉద్దేశించిన సామాజిక సమ్మిళితం, ఆర్థిక సాధికారత లక్ష్యాలు మరింత బలంగా నెరవేరే అవకాశం ఉంటుంది.