ప్రపంచ మొబైల్ తయారీ రంగంలో భారత్ తన స్థానాన్ని మరింత బలోపేతం చేసుకునే దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. రూ.62,500 కోట్ల బడ్జెట్తో Mobile Phone Manufacturing Scheme (MPMS)కు కేంద్ర మంత్రివర్గం 2026 జూలై 15న ఆమోదం తెలిపింది. 2026–27 ఆర్థిక సంవత్సరం నుంచి 2030–31 వరకు ఐదేళ్ల పాటు ఈ పథకం అమల్లో ఉంటుంది.
మొబైల్ ఫోన్ల ఉత్పత్తిని పెంచడం మాత్రమే కాకుండా దేశీయంగా తయారయ్యే భాగాల వాటాను పెంచడం, సరఫరా గొలుసును బలోపేతం చేయడం, భారతీయ మొబైల్ బ్రాండ్లను ప్రోత్సహించడం, డిజైన్–R&D సామర్థ్యాలను పెంచడం ఈ పథకం ప్రధాన ఉద్దేశాలు. అంటే ఫోన్ను భారత్లో అసెంబుల్ చేయడం నుంచి కీలక భాగాలు, టెక్నాలజీ, బ్రాండ్ల అభివృద్ధి వరకు మొత్తం ఎలక్ట్రానిక్స్ ఎకోసిస్టమ్ను బలోపేతం చేయాలన్నది కేంద్రం వ్యూహం.
2.25% నుంచి 5% వరకు ప్రోత్సాహకాలు
MPMS కింద భారత్లో మొబైల్ ఫోన్లు తయారు చేసే అర్హత కలిగిన సంస్థలకు వారి అర్హత గల విక్రయాలపై 2.25 శాతం నుంచి 5 శాతం వరకు ప్రోత్సాహకం అందుతుంది.
దేశీయంగా కీలక భాగాలు, సబ్-అసెంబ్లీలను కొనుగోలు చేసే సంస్థలకు అదనంగా 1.5 శాతం వరకు ప్రోత్సాహకం లభిస్తుంది. దీంతో విదేశాల నుంచి పూర్తిగా భాగాలను దిగుమతి చేసుకుని ఫోన్లు తయారు చేయడం కంటే దేశంలోనే సరఫరా గొలుసును అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి సంస్థలకు ప్రోత్సాహం లభించనుంది.
భారతీయ బ్రాండ్లను నిర్మించడానికీ ప్రత్యేక ప్రోత్సాహకం ఉంది. ఉత్పత్తి డిజైన్, పరిశోధన–అభివృద్ధి (R&D)పై అర్హత కలిగిన విక్రయాలకు అదనంగా 3 శాతం ప్రోత్సాహకం ఇవ్వనున్నారు. దీని ద్వారా భారత కంపెనీలు కేవలం తయారీ భాగస్వాములుగా కాకుండా సొంత టెక్నాలజీ, డిజైన్, బ్రాండ్ విలువను పెంచుకోవాలని కేంద్రం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
ఇప్పటికే ప్రపంచంలో రెండో స్థానంలో భారత్
ఈ కొత్త పథకం శూన్యం నుంచి ప్రారంభమవుతున్నది కాదు. గత దశాబ్దంలో భారత్ మొబైల్ తయారీలో గణనీయమైన వృద్ధిని సాధించింది.
ప్రభుత్వ గణాంకాల ప్రకారం భారత్ ప్రస్తుతం పరిమాణం పరంగా ప్రపంచంలో రెండో అతిపెద్ద మొబైల్ ఫోన్ తయారీ దేశం. దేశంలో ఉపయోగించే మొబైల్ ఫోన్లలో 99.2 శాతం భారత్లోనే తయారవుతున్నాయి. 2014లో మొబైల్ ఫోన్ల నికర దిగుమతిదారుగా ఉన్న భారత్ ఇప్పుడు నికర ఎగుమతిదారుగా మారింది.
2025–26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారత్లో మొబైల్ ఫోన్ల ఉత్పత్తి విలువ సుమారు రూ.6.27 లక్షల కోట్లు కాగా, ఎగుమతులు సుమారు రూ.2.59 లక్షల కోట్లుగా నమోదయ్యాయి. 2014–15తో పోలిస్తే మొబైల్ ఉత్పత్తి విలువ 33 రెట్లు, ఎగుమతులు 165 రెట్లు పెరిగినట్లు కేంద్రం తెలిపింది.
PLI తర్వాత MPMS ఎందుకు?
మొబైల్ తయారీ రంగానికి కేంద్రం గతంలో Production Linked Incentive (PLI) పథకాన్ని అమలు చేసింది. 2020లో ప్రారంభమైన Large Scale Electronics Manufacturing PLI దేశంలో మొబైల్ తయారీ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. ఆ పథకం 2026 మార్చి 31తో ముగిసింది.
2026 మార్చి వరకు PLI-LSEM కింద లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న రూ.7,000 కోట్ల పెట్టుబడికి బదులుగా సుమారు రూ.20,587 కోట్ల పెట్టుబడి నమోదైంది. ఉత్పత్తి లక్ష్యం రూ.8.12 లక్షల కోట్లకు ఎదురుగా రూ.11.61 లక్షల కోట్లకు చేరగా, ఎగుమతులు రూ.4.87 లక్షల కోట్ల లక్ష్యానికి బదులుగా రూ.6.43 లక్షల కోట్లకు చేరాయి.
అంటే PLIతో ఏర్పడిన తయారీ సామర్థ్యాన్ని తదుపరి దశకు తీసుకెళ్లేందుకు MPMSను కేంద్రం రూపొందించింది.
అసెంబ్లీ నుంచి దేశీయ విలువ జోడింపుపై దృష్టి
భారత్లో మొబైల్ ఫోన్ తయారీ పెరిగినప్పటికీ, ఈ రంగంలో మరో కీలక సవాలు దేశీయ విలువ జోడింపు. ఫోన్ తయారీ ప్రక్రియలో ఉపయోగించే కీలక భాగాలు, సబ్-అసెంబ్లీలలో మరింత భాగం దేశంలోనే తయారైతేనే స్థానిక పరిశ్రమకు ఎక్కువ ఆర్థిక ప్రయోజనం దక్కుతుంది.
అందుకే MPMSలో దేశీయ సోర్సింగ్కు ప్రత్యేక అదనపు ప్రోత్సాహకం పెట్టారు. ఇది బ్యాటరీలు, కెమెరా మాడ్యూల్స్, డిస్ప్లే సంబంధిత భాగాలు, ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ సబ్-అసెంబ్లీల తయారీకి పరోక్షంగా డిమాండ్ పెంచే అవకాశం ఉంది.
ప్రభుత్వం ఇప్పటికే Finished Products నుంచి Modules, Components, Materials, Tools వరకు పూర్తి ఎలక్ట్రానిక్స్ విలువ గొలుసును అభివృద్ధి చేయడంపై దృష్టి పెట్టింది.
భారతీయ బ్రాండ్లకు కొత్త అవకాశం
MPMSలో భారతీయ మొబైల్ బ్రాండ్లను అభివృద్ధి చేయడంపై ప్రత్యేకంగా దృష్టి పెట్టడం మరో ముఖ్యమైన అంశం. ఇప్పటివరకు భారత్ ప్రపంచ కంపెనీలకు తయారీ కేంద్రంగా వేగంగా ఎదిగింది. ఇప్పుడు సొంత డిజైన్, R&D, పేటెంట్లు, బ్రాండ్ విలువను కూడా దేశంలోనే పెంచాలన్నది కొత్త వ్యూహం.
దేశీయ బ్రాండ్లు ప్రపంచ మార్కెట్లలో పోటీ పడగలిగితే తయారీతో పాటు టెక్నాలజీ, డిజైన్, సాఫ్ట్వేర్, పరిశోధన వంటి అధిక విలువ కలిగిన రంగాల్లోనూ భారత్కు ప్రయోజనం కలగవచ్చు. కేంద్రం MPMS ద్వారా టెక్నాలజీ సార్వభౌమత్వం సాధించడాన్ని కూడా లక్ష్యంగా పేర్కొంది.
రూ.39 లక్షల కోట్ల ఉత్పత్తి లక్ష్యం
MPMS అమలయ్యే ఐదేళ్ల కాలంలో దేశంలో మొబైల్ ఫోన్ ఉత్పత్తి మొత్తం విలువ సుమారు రూ.39 లక్షల కోట్లకు చేరుతుందని ప్రభుత్వం అంచనా వేస్తోంది. ఎగుమతులు గణనీయంగా పెరగడంతో పాటు ఈ పథకం ద్వారా సుమారు 60,000 ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు ఏర్పడే అవకాశం ఉందని కేంద్రం తెలిపింది.
ప్రస్తుతం మొబైల్ తయారీ ఎకోసిస్టమ్లో ప్రత్యక్ష, పరోక్షంగా సుమారు 12 లక్షల మంది పనిచేస్తున్నట్లు కేంద్రం వెల్లడించింది. మొత్తం ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ రంగం సుమారు 25 లక్షల ఉద్యోగాలకు మద్దతు ఇస్తోంది.
ప్రపంచ మార్కెట్లో భారత్కు తదుపరి సవాలు
మొబైల్ తయారీలో భారత్ ఇప్పటికే పెద్ద స్థాయికి చేరుకున్నా, ప్రపంచ స్థాయి తయారీ కేంద్రంగా నిలవాలంటే కేవలం ఉత్పత్తి పరిమాణం సరిపోదు. అధునాతన భాగాల తయారీ, R&D, చిప్స్, డిస్ప్లేలు, కెమెరా టెక్నాలజీ, బ్యాటరీలు, డిజైన్, సరఫరా గొలుసు వంటి విభాగాల్లోనూ దేశీయ సామర్థ్యాన్ని పెంచాల్సి ఉంటుంది.
ఇదే సమయంలో కేంద్రం Semicon 2.0, Electronics Components Manufacturing Scheme (ECMS) వంటి కార్యక్రమాలతో ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగంలోని ఇతర కీలక విభాగాలను కూడా అభివృద్ధి చేస్తోంది.
కాబట్టి MPMSను కేవలం మొబైల్ ఫోన్ల తయారీకి ఇచ్చే మరో ప్రోత్సాహక పథకంగా కాకుండా, భారత్ను పూర్తి స్థాయి మొబైల్–ఎలక్ట్రానిక్స్ విలువ గొలుసు కేంద్రంగా మార్చే విస్తృత వ్యూహంలో భాగంగా చూడవచ్చు.
