భారతదేశ అణుశక్తి కార్యక్రమం విద్యుత్ ఉత్పత్తికే పరిమితం కాకుండా వైద్యం, వ్యవసాయం, ఆహార పరిరక్షణ, పరిశ్రమలు, సెమీకండక్టర్లు, అరుదైన ఖనిజాలు, గ్రీన్ హైడ్రోజన్ వంటి రంగాలకు విస్తరిస్తోంది. భద్రతకు అత్యధిక ప్రాధాన్యం ఇస్తూ, కఠినమైన నియంత్రణ వ్యవస్థలు, బహుళ రక్షణ పొరలు, నిరంతర పర్యవేక్షణతో అణు కేంద్రాలను నిర్వహిస్తున్నట్లు కేంద్రం వెల్లడించింది.

ప్రస్తుతం దేశంలో ఏడు ప్రాంతాల్లో 24 అణు విద్యుత్ రియాక్టర్లు పనిచేస్తుండగా, వాటి మొత్తం స్థాపిత సామర్థ్యం 8.78 గిగావాట్లుగా ఉంది. మరో తొమ్మిది రియాక్టర్లు నిర్మాణంలో ఉన్నాయి. భవిష్యత్తులో అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని మరింత పెంచే లక్ష్యంతో కేంద్రం పలు చర్యలు చేపడుతోంది. 2047 నాటికి 100 గిగావాట్ల అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని సాధించాలనే లక్ష్యంతో న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ మిషన్ ఫర్ వికసిత్ భారత్‌ను ముందుకు తీసుకెళ్తోంది.

తక్కువ కార్బన్ విద్యుత్‌కు అణుశక్తి

దేశ ఇంధన అవసరాలను తీర్చడంలో అణుశక్తి కీలకంగా మారుతోంది. కేంద్రం ప్రకారం, 2025–26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఒక గిగావాట్ అణు విద్యుత్ సామర్థ్యం సుమారు 5.4 మిలియన్ టన్నుల CO₂ సమాన ఉద్గారాలను నివారించింది. 1969 నుంచి భారత అణు విద్యుత్ కార్యక్రమం ద్వారా మొత్తంగా 851 మిలియన్ టన్నుల CO₂ సమాన ఉద్గారాలను నివారించినట్లు ప్రభుత్వం తెలిపింది.

వైద్య రంగంలో కీలక సేవలు

అణు సాంకేతికత వైద్య రంగంలోనూ విస్తృతంగా ఉపయోగపడుతోంది. క్యాన్సర్ చికిత్స, వ్యాధుల ముందస్తు నిర్ధారణ, మెడికల్ ఇమేజింగ్, రేడియోఫార్మాస్యూటికల్స్ వంటి రంగాల్లో దేశీయ సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేస్తున్నారు.

BARC, IGCAR, టాటా మెమోరియల్ సెంటర్, TIFR వంటి సంస్థలు కొత్త వైద్య సాంకేతికతలపై పరిశోధనలు చేస్తున్నాయి. 2024–25లో టాటా మెమోరియల్ సెంటర్ 1.3 లక్షల మంది రోగులను నమోదు చేసుకోగా, సుమారు ఐదు లక్షల మంది మహిళలకు నోటి, రొమ్ము, గర్భాశయ క్యాన్సర్ల కోసం స్క్రీనింగ్ నిర్వహించినట్లు కేంద్రం వెల్లడించింది.

వ్యవసాయంలోనూ అణు సాంకేతికత

వ్యవసాయ రంగంలో మెరుగైన పంట రకాల అభివృద్ధికి రేడియేషన్ ఆధారిత సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తున్నారు. అధిక దిగుబడి, త్వరగా పక్వానికి రావడం, కరువు, వేడి, ఉప్పుతనం, వ్యాధులను తట్టుకునే లక్షణాలతో కొత్త రకాలను అభివృద్ధి చేస్తున్నారు.

BARC ఇప్పటివరకు 70 పంట రకాలను అభివృద్ధి చేసినట్లు ప్రభుత్వం తెలిపింది. వీటిలో TBM-9 అరటి, RTS-43 జొన్న వంటి రకాలు ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరిశోధనను వేగవంతం చేసేందుకు ICAR, వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలతోనూ సంస్థ పనిచేస్తోంది.

రేడియేషన్ టెక్నాలజీ ద్వారా పండ్లు, కూరగాయలు, చేపలు, ధాన్యాలు, సుగంధ ద్రవ్యాల నిల్వ కాలాన్ని పెంచుతున్నారు. దీంతో పంట నష్టం తగ్గించడంతో పాటు రైతులకు ఆర్థిక ప్రయోజనం కలుగుతోంది.

2025లో ఆహార వికిరణ ప్రాసెసింగ్ మౌలిక సదుపాయాలను విస్తరించేందుకు 17 అవగాహన ఒప్పందాలు కుదిరాయి. ఆరు గామా రేడియేషన్ ప్రాసెసింగ్ కేంద్రాలు ప్రారంభం కావడంతో దేశంలో పనిచేస్తున్న ఇటువంటి కేంద్రాల సంఖ్య 40కి చేరింది.

సెమీకండక్టర్ల నుంచి గ్రీన్ హైడ్రోజన్ వరకు

అణు సాంకేతికత సెమీకండక్టర్ పరిశ్రమకు అవసరమైన ప్రత్యేక పదార్థాల తయారీలోనూ ఉపయోగపడుతోంది. తాల్చేర్‌లో 99.8 శాతం స్వచ్ఛత కలిగిన ఎలక్ట్రానిక్స్-గ్రేడ్ బోరాన్-11 ఎన్‌రిచ్‌మెంట్ సదుపాయాన్ని భారత్ ఏర్పాటు చేసినట్లు కేంద్రం తెలిపింది. ఇది దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించేందుకు, దేశీయ సెమీకండక్టర్ సామర్థ్యాన్ని పెంచేందుకు దోహదపడనుంది.

గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తిలోనూ అణుశక్తి కీలక పాత్ర పోషించనుంది. 2026లో కల్పక్కంలో అణు ప్రక్రియ వేడిని ఉపయోగించి ప్రపంచంలోనే తొలి హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి కేంద్రాన్ని భారత్ ప్రారంభించినట్లు ప్రభుత్వం పేర్కొంది.

అణు విద్యుత్ కేంద్రాల్లో భద్రత కోసం ‘Defence in Depth’ విధానాన్ని అనుసరిస్తున్నారు. ఇంధన కణాలు, ఇంధన రాడ్లు, రియాక్టర్ నిర్మాణం, కాంక్రీట్ కంటైన్‌మెంట్ వంటి అనేక భౌతిక రక్షణ పొరలు ఏర్పాటు చేశారు. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో రియాక్టర్‌ను నిలిపివేయడం, కోర్‌ను చల్లబరచడం, విద్యుత్ సరఫరాను కొనసాగించడం కోసం ప్రత్యేక బ్యాకప్ వ్యవస్థలు ఉన్నాయి.

రేడియేషన్ పర్యవేక్షణకు ప్రతి అణు విద్యుత్ కేంద్రంలో ప్రత్యేక హెల్త్ ఫిజిక్స్ యూనిట్ పనిచేస్తుంది. ప్రజలకు సాధారణంగా అనుమతించిన వార్షిక రేడియేషన్ డోస్ పరిమితి 1 మిల్లీసీవర్ట్‌గా ఉందని కేంద్రం తెలిపింది.

అణు అత్యవసర పరిస్థితులను ఎదుర్కొనేందుకు జాతీయ, రాష్ట్ర, జిల్లా, ప్లాంట్ స్థాయిల్లో సమన్వయ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేశారు. అణు కేంద్రాల్లో ఆన్-సైట్, ఆఫ్-సైట్ ఎమర్జెన్సీ ప్లాన్లు తప్పనిసరిగా అమల్లో ఉంటాయి. అధికారులు, పోలీసులు, అత్యవసర సేవల సిబ్బందికి శిక్షణ ఇవ్వడంతో పాటు క్రమం తప్పకుండా మాక్ డ్రిల్స్ నిర్వహిస్తున్నారు.

మొత్తంగా, విద్యుత్ ఉత్పత్తితో పాటు దేశ ఆర్థిక, వైద్య, వ్యవసాయ, పారిశ్రామిక, శాస్త్రీయ రంగాల్లో అణు సాంకేతికత వినియోగం విస్తరిస్తోంది. భద్రతా ప్రమాణాలు, స్వదేశీ సాంకేతికత, పరిశోధన, శక్తి భద్రతకు ప్రాధాన్యం ఇస్తూ 2047 నాటికి అణుశక్తిని దేశ అభివృద్ధిలో మరింత కీలక భాగంగా మార్చే దిశగా భారత్ అడుగులు వేస్తోంది.