భారత్ స్వచ్ఛ ఇంధన రంగంలో మరో కీలక మైలురాయిని చేరుకుంది. 2026 జూలై 31 నాటికి దేశంలో నాన్-ఫాసిల్ ఇంధన ఆధారిత విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం 300.50 గిగావాట్లకు (GW) చేరింది. దీంతో 2030 నాటికి 500 GW నాన్-ఫాసిల్ విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని సాధించాలన్న లక్ష్యంలో భారత్ ఇప్పటికే 60 శాతానికి పైగా పూర్తి చేసింది. ఈ పరిణామం దేశ ఇంధన మార్పు, పునరుత్పాదక విద్యుత్ విస్తరణకు ముఖ్యమైన ముందడుగుగా భావిస్తున్నారు.
300 GW మార్క్ ఎందుకు కీలకం?
భారత్ వేగంగా పెరుగుతున్న విద్యుత్ అవసరాలను తీర్చడంతో పాటు సంప్రదాయ ఫాసిల్ ఇంధనాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించేందుకు భారీగా పెట్టుబడులు పెడుతోంది. సౌర, పవన, జల, బయో ఎనర్జీతో పాటు అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం ద్వారా విద్యుత్ ఉత్పత్తి వ్యవస్థలో నాన్-ఫాసిల్ వనరుల వాటాను పెంచుతోంది.
2030 నాటికి 500 GW నాన్-ఫాసిల్ విద్యుత్ సామర్థ్యం సాధించాలన్న లక్ష్యంతో పోలిస్తే.. 300.50 GW చేరుకోవడం కీలకమైన దశ. ఇక లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి సుమారు 199.5 GW సామర్థ్యాన్ని అదనంగా ఏర్పాటు చేయాల్సి ఉంటుంది.
సోలార్ పవర్దే అగ్రస్థానం
దేశ నాన్-ఫాసిల్ విద్యుత్ సామర్థ్యంలో సౌర విద్యుత్ అత్యధిక వాటాను కలిగి ఉంది.
జూలై 31, 2026 నాటికి సామర్థ్య వివరాలు ఇలా ఉన్నాయి:
- సౌర విద్యుత్: 164.59 GW
- పవన విద్యుత్: 58.14 GW
- జల విద్యుత్: 57.24 GW
- బయో పవర్: 11.75 GW
- అణు విద్యుత్: 8.78 GW
- మొత్తం నాన్-ఫాసిల్ సామర్థ్యం: 300.50 GW
ఈ గణాంకాల్లో చూస్తే మొత్తం నాన్-ఫాసిల్ సామర్థ్యంలో సౌర విద్యుత్ ఒక్కటే సగానికి పైగా ఉంది. ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో దేశవ్యాప్తంగా భారీగా సౌర విద్యుత్ ప్రాజెక్టులు ఏర్పాటవడం దీనికి ప్రధాన కారణం.
మొత్తం విద్యుత్ సామర్థ్యంలో 54 శాతానికి పైగా
దేశంలో ప్రస్తుతం మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం సుమారు 552 GWగా ఉంది. అందులో నాన్-ఫాసిల్ వనరుల వాటా 54 శాతానికి పైగా చేరుకుంది.
అంటే దేశంలో ఏర్పాటు చేసిన విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యంలో సగానికి మించి ఇప్పుడు ఫాసిల్ ఇంధనాలపై ఆధారపడని వనరుల నుంచి వస్తోంది. ఇది భారత విద్యుత్ రంగంలో చోటుచేసుకుంటున్న నిర్మాణాత్మక మార్పుకు సంకేతంగా చూడవచ్చు.
అయితే ఇక్కడ ఇన్స్టాల్డ్ కెపాసిటీ మరియు వాస్తవ విద్యుత్ ఉత్పత్తి ఒకటే కాదన్న విషయం గమనించాలి. సౌర, పవన వంటి వనరుల ఉత్పత్తి వాతావరణ పరిస్థితులపై ఆధారపడుతుంది. అందువల్ల మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో నాన్-ఫాసిల్ వనరుల వాటా, స్థాపిత సామర్థ్యంలో ఉన్న వాటా కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది.
సౌర విద్యుత్లో భారీ విస్తరణ
భారత్ క్లీన్ ఎనర్జీ ప్రయాణంలో సౌర విద్యుత్ ప్రధాన ఆధారంగా మారింది. కొన్నేళ్ల క్రితం దేశ సౌర సామర్థ్యం చాలా తక్కువగా ఉండగా.. ఇప్పుడు అది 164.59 GW స్థాయికి చేరుకుంది.
భారీ సోలార్ పార్కులు, రూఫ్టాప్ సోలార్ వ్యవస్థలు, ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహకాలు, ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు ఈ రంగం విస్తరణకు దోహదపడుతున్నాయి. ముఖ్యంగా ఇళ్లపై సోలార్ ప్యానెల్స్ ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా వినియోగదారులు కూడా విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో భాగస్వాములు అవుతున్నారు.
పవన, జల విద్యుత్ కూడా కీలకమే
సౌర విద్యుత్ తర్వాత 58.14 GW పవన విద్యుత్ సామర్థ్యం ఉంది. దేశంలోని తీర ప్రాంతాలు, అధిక గాలి వేగం ఉన్న ప్రాంతాల్లో పవన విద్యుత్ ప్రాజెక్టులు విస్తరిస్తున్నాయి.
అదే సమయంలో పెద్ద, చిన్న జల విద్యుత్ ప్రాజెక్టులను కలిపి 57.24 GW సామర్థ్యం ఉంది. జల విద్యుత్కు మరో ప్రత్యేకత ఉంది. సరైన నీటి లభ్యత ఉన్నప్పుడు ఇది గ్రిడ్కు స్థిరమైన విద్యుత్ను అందించడంలో సహాయపడుతుంది.
బయో పవర్ కూడా 11.75 GW సామర్థ్యంతో నాన్-ఫాసిల్ మిశ్రమంలో తన వంతు పాత్ర పోషిస్తోంది.
అణు విద్యుత్కూ స్థానం
నాన్-ఫాసిల్ సామర్థ్యంలో అణు విద్యుత్ 8.78 GWగా ఉంది. సౌర, పవన విద్యుత్ వనరులతో పోలిస్తే దీని సామర్థ్యం తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ.. నిరంతర విద్యుత్ సరఫరాకు అణు విద్యుత్ ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది.
భవిష్యత్తులో విద్యుత్ డిమాండ్ మరింత పెరిగే అవకాశం ఉన్న నేపథ్యంలో.. పునరుత్పాదక విద్యుత్తో పాటు స్థిరమైన విద్యుత్ వనరుల అవసరం కూడా కొనసాగుతుంది.
2030 లక్ష్యం ఎంత దూరంలో ఉంది?
భారత్ 2030 నాటికి 500 GW నాన్-ఫాసిల్ విద్యుత్ సామర్థ్యం సాధించాలనే లక్ష్యాన్ని పెట్టుకుంది. ఇప్పటికే 300.50 GW చేరుకోవడంతో లక్ష్యంలో 60 శాతానికి పైగా పూర్తయింది.
ఇక మిగిలిన సుమారు 199.50 GW సామర్థ్యాన్ని 2030లోపు ఏర్పాటు చేయాలి. అంటే వచ్చే సంవత్సరాల్లో సౌర, పవన, జల, అణు వంటి రంగాల్లో మరింత వేగంగా ప్రాజెక్టులు చేపట్టాల్సి ఉంటుంది.
ఇదే సమయంలో విద్యుత్ నిల్వ వ్యవస్థలు, గ్రిడ్ ఆధునీకరణ, ప్రసార మౌలిక వసతులు కూడా కీలకం కానున్నాయి. సౌర, పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తి నిరంతరం ఒకే స్థాయిలో ఉండదు కాబట్టి.. బ్యాటరీ స్టోరేజ్, పంప్డ్ హైడ్రో వంటి పరిష్కారాల అవసరం పెరగనుంది.
క్లీన్ ఎనర్జీతో పాటు పెరుగుతున్న విద్యుత్ డిమాండ్
భారత్లో డేటా సెంటర్లు, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, పరిశ్రమల విస్తరణ వంటి కారణాలతో విద్యుత్ అవసరం కూడా పెరుగుతోంది. 2027లో దేశ గరిష్ఠ విద్యుత్ డిమాండ్ సుమారు 300 GWకు చేరుకోవచ్చని విద్యుత్ శాఖ అంచనా వేసింది.
అందువల్ల కేవలం కొత్త క్లీన్ ఎనర్జీ సామర్థ్యాన్ని ఏర్పాటు చేయడం మాత్రమే కాకుండా.. ఆ విద్యుత్ను అవసరమైన ప్రాంతాలకు సమర్థంగా చేరవేసే గ్రిడ్ వ్యవస్థను కూడా అభివృద్ధి చేయాల్సి ఉంటుంది.
300.50 GW నాన్-ఫాసిల్ విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని చేరుకోవడం భారత్ క్లీన్ ఎనర్జీ ప్రయాణంలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయి. మొత్తం స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యంలో నాన్-ఫాసిల్ వనరుల వాటా 54 శాతానికి పైగా చేరుకోవడం కూడా గమనించదగ్గ పరిణామం.
సౌర విద్యుత్ 164.59 GWతో ముందుండగా.. పవన, జల, బయో, అణు విద్యుత్ కూడా ఈ సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేస్తున్నాయి. ఇప్పుడు భారత్ ముందు ఉన్న ప్రధాన లక్ష్యం 2030 నాటికి 500 GW మార్క్ను చేరుకోవడం. ఆ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి కొత్త ప్రాజెక్టులతో పాటు విద్యుత్ నిల్వ, గ్రిడ్ సామర్థ్యం, ప్రసార వ్యవస్థలపై కూడా సమాంతరంగా దృష్టి పెట్టాల్సి ఉంటుంది.
